ΘΑΛΑΜΟΙ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΟΙ ΣΧΟΛΙΚΕΣ ΤΑΞΕΙΣ - «ΚΟΒΟΥΝ» ΤΗΝ ΑΝΑΣΑ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ!

Θεοδώρα Ν. Τσώλη

Ανάλυση στοιχείων που περιελάμβαναν και τη χώρα μας δείχνει ότι η σκόνη αποτελεί «εκκολαπτήριο» βακτηρίων, τα οποία συνδέονται με μειωμένη αναπνευστική λειτουργία των μαθητών

Την περασμένη Δευτέρα χτύπησε επισήμως το πρώτο σχολικό κουδούνι της χρονιάς – κοινώς, κάθε… κατεργάρης στον πάγκο του ή μάλλον στο θρανίο του. Μια νέα μελέτη όμως που μόλις παρουσιάστηκε στο συνέδριο της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας (ERS) στη Βαρκελώνη, έρχεται να χτυπήσει ένα άλλο κουδούνι, αυτό του κινδύνου, σχετικά με την αναπνευστική λειτουργία των παιδιών μας εντός των σχολικών τάξεων, δείχνοντας ότι αυτές συχνά μετατρέπονται σε «θαλάμους βακτηρίων» που απειλούν να… κόψουν την ανάσα των μαθητών.

Και είναι ιδιαίτερης βαρύτητας το γεγονός ότι η μελέτη αυτή, που διεξήχθη από ερευνητές του Τμήματος Επιστημών Περιβάλλοντος και Πρόληψης του Πανεπιστημίου της Φεράρα στην Ιταλία σε συνεργασία με τη γαλλική εταιρεία τεχνολογίας Alten S.A., βασίστηκε σε ανάλυση προηγούμενων δεδομένων της μεγαλύτερης έρευνας που έχει διεξαχθεί ως σήμερα στην Ευρώπη σχετικά με την ποιότητα του αέρα εντός των σχολικών τάξεων, η οποία περιελάμβανε και τη χώρα μας.

Οπως συγκεκριμένα εξήγησε στο ΒΗΜΑ-Science ο δρ Σουτρίκ Μπάνερτζι από το Πανεπιστήμιο της Φεράρα, ο οποίος και παρουσίασε τη μελέτη στο συνέδριο της ERS, η ερευνητική ομάδα βασίστηκε για την ανάλυσή της σε δεδομένα της παλαιότερης μελέτης SINPHONIE (Schools Indoor Pollution and Health: Observatory Network in Europe), που κάλυψε 23 ευρωπαϊκές χώρες και 294 σχολικές τάξεις, στις οποίες φοιτούσαν καθημερινά περί τα 5.000 παιδιά με μέση ηλικία τα 9 έτη. Η SINPHONIE εστίασε κυρίως σε νηπιαγωγεία και δημοτικά σχολεία προκειμένου να αξιολογήσει τις επιπτώσεις του εσωτερικού αέρα των τάξεων σε παιδιά που βρίσκονταν σε κρίσιμο στάδιο ανάπτυξης των πνευμόνων τους.

Δύο είδη βακτηρίων στο «μικροσκόπιο»

Ο δρ Μπάνερτζι διευκρίνισε ότι η νέα ανάλυση επικεντρώθηκε στο «μικροβίωμα» εντός των σχολικών τάξεων, το οποίο δεν είχε μελετηθεί ως σήμερα. «Αναλύσαμε τα επίπεδα δύο κοινών βακτηριακών ομάδων που εντοπίζονται στη σκόνη που αιωρείται και επικάθεται μέσα στις τάξεις και συγκεκριμένα των στρεπτομυκήτων (Streptomyces spp.) και των μυκοβακτηρίων (Mycobacterium spp.)». Σημειώνεται ότι οι στρεπτομύκητες εντοπίζονται στο έδαφος και η ύπαρξή τους συνδέεται με μικροβιακή ανάπτυξη εξαιτίας υγρασίας εντός των κτιρίων ή με κακή συντήρησή τους – τα βακτήρια αυτά συνδέονται με φλεγμονώδεις αποκρίσεις του ανθρώπινου οργανισμού. Τα μυκοβακτήρια εντοπίζονται επίσης στο έδαφος καθώς και στα συστήματα ύδρευσης και μπορούν να έχουν επίμονη παρουσία σε κτίρια και στο αερόλυμα των εσωτερικών χώρων. Ο ερευνητής προσέθεσε ότι «στόχος μας ήταν να ανακαλύψουμε αν αυτοί οι δύο τύποι βακτηρίων που εντοπίζονται στη σκόνη εντός των τάξεων έχουν επίδραση στην αναπνευστική λειτουργία των μαθητών στην Ευρώπη». Ο στόχος επετεύχθη και δυστυχώς η επίτευξή του δεν κόμισε καλά νέα.

Για να μετρήσουν την αναπνευστική λειτουργία των μαθητών οι ερευνητές τούς υπέβαλαν σε σπιρομέτρηση – μια κλασική εξέταση ελέγχου της αναπνευστικής λειτουργίας, κατά την οποία το κάθε παιδί έπαιρνε μια βαθιά ανάσα και στη συνέχεια φυσούσε τον αέρα όσο πιο γρήγορα και δυνατά μπορούσε σε ένα μηχάνημα μέτρησης που υπολογίζει την ποσότητα αέρα που κρατούν οι πνεύμονες καθώς και το πόσο γρήγορα αυτή εκπνέεται.

Προκειμένου να καταλήξουν στα συμπεράσματά τους οι ερευνητές έλαβαν υπόψη τους παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο, ο Δείκτης Μάζας Σώματος, η έκθεση των παιδιών σε παθητικό κάπνισμα αλλά και σε αλλεργιογόνα των κατοικιδίων στο σπίτι τους, οι κοινωνικο-οικονομικοί παράγοντες, η παλαιότητα των σχολικών κτιρίων, καθώς και τα επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην περιοχή που ζούσε το κάθε παιδί.

Μειωμένη αναπνευστική λειτουργία

Ακόμη και όταν ελήφθησαν υπόψη αυτοί οι παράγοντες, τα αποτελέσματα έδειξαν πως τα παιδιά που έκαναν μάθημα σε τάξεις με υψηλότερα επίπεδα στρεπτομυκήτων στη σκόνη των αιθουσών, είχαν μειωμένη δυναμική ζωτική χωρητικότητα (FVC, πρόκειται για τον όγκο αέρα που εκπνέεται με τη μεγαλύτερη δυνατή ταχύτητα, μετά τη βαθύτερη δυνατή εισπνοή) κατά 0,08 λίτρα.

Σε ό,τι αφορούσε τα μυκοβακτήρια, τα παιδιά που είχαν εκτεθεί στα υψηλότερα επίπεδά τους μέσα στην τάξη, παρουσίαζαν ελαφρά χαμηλότερα (κατά 0,06 λίτρα) επίπεδα FEV₁ – ο FEV₁ είναι ο πιο σημαντικός δείκτης στην εξέταση της σπιρομέτρησης καθώς μετρά την ποσότητα του αέρα που μπορεί να εκπνεύσει ένας άνθρωπος με μέγιστη δύναμη και ταχύτητα κατά το πρώτο δευτερόλεπτο μιας βαθιάς εκπνοής και χρησιμοποιείται για τη διάγνωση παθήσεων όπως το άσθμα. Τα παιδιά που είχαν εκτεθεί σε υψηλότερα επίπεδα μυκοβακτηρίων εμφάνιζαν επίσης χαμηλότερο PEF (κατά 0,13 λίτρα το δευτερόλεπτο) – ο δείκτης PEF μετρά την ταχύτητα ροής του αέρα κατά τη διάρκεια μιας δυνατής και γρήγορης εκπνοής.

Προάγγελος μελλοντικών πνευμονοπαθειών

Οπως υπογράμμισε ο δρ Μπάνερτζι, «οι μειώσεις στην αναπνευστική λειτουργία που καταγράψαμε σε κάθε παιδί ήταν σχετικώς μικρές. Ωστόσο ήταν στατιστικώς σημαντικές και αποτελούν καμπανάκι για τον πληθυσμό. Και αυτό διότι τα παιδιά βρίσκονται στους κλειστούς χώρους των σχολικών τάξεων πέντε ημέρες την εβδομάδα επί πολλές ώρες καθημερινά και έτσι μια ήπια ως μέτρια μείωση της αναπνευστικής λειτουργίας τους σήμερα μπορεί να αποτελεί προάγγελο πνευμονοπαθειών που θα μπορούσαν να προληφθούν αργότερα στη ζωή τους».

Ο ερευνητής πιστεύει ότι τα βακτήρια στη σκόνη των σχολικών τάξεων ερεθίζουν τους αεραγωγούς και ενεργοποιούν φλεγμονώδη και ανοσολογικά μονοπάτια. Εκτιμά επίσης πως τα υψηλά επίπεδα των βακτηρίων που αναλύθηκαν αποτελούν δείκτες που μαρτυρούν ευρύτερα προβλήματα μέσα στις τάξεις όπως η ύπαρξη υγρασίας, ο κακός αερισμός, οι κακές πρακτικές καθαρισμού ή η εκτεταμένη μεταφορά σκόνης από τους εξωτερικούς χώρους εντός των σχολικών κτιρίων.

Στο τελικό μας ερώτημα σχετικά με το τι πρέπει να γίνει προκειμένου να μην στέλνουμε κάθε ημέρα τα παιδιά μας σε σχολεία που τους… στερούν την ανάσα, ο δρ Μπάνερτζι απάντησε αρχικώς ότι «η μελέτη μας ήταν μια στατιστική μελέτη και όχι μια μελέτη για τη χάραξη πολιτικών υγείας». Συμπλήρωσε πάντως ότι αν τα αποτελέσματά της επιβεβαιωθούν και από περαιτέρω μελέτες, μπορούν να δείξουν στους αρμοδίους τον δρόμο για καλύτερη ποιότητα του αέρα εντός των σχολικών αιθουσών μέσω του σωστού αερισμού και της σωστής συντήρησης των κτιρίων. Διότι το μέλλον του κόσμου μας πρέπει πρωτίστως να μη… μοιράζεται το θρανίο με βακτήρια που εγκυμονούν μελλοντικά προβλήματα υγείας.

Η εικόνα στην Ελλάδα: Kακή ποιότητα του εσωτερικού αέρα

Στη μελέτη SINPHONIE συμμετείχαν από τη χώρα μας το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας και το ΕΚΠΑ. Αναλύθηκαν συνολικά 18 σχολικές αίθουσες στην Ελλάδα σε έξι σχολεία (δημοτικά και νηπιαγωγεία) περιοχών όπως η Κοζάνη και η Αθήνα. Οπως ανέφερε στο ΒΗΜΑ-Science ο συμμετέχων στη SINPHONIE, ομότιμος καθηγητής του Τμήματος Μηχανολόγων Μηχανικών στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας Ιωάννης Μπάρτζης, στη Βόρεια Ελλάδα εξετάστηκαν δύο δημοτικά σχολεία και ένα νηπιαγωγείο στην Κοζάνη.

«Αν και στα σχολεία που εξετάσαμε δεν εντοπίστηκε κάποιο σοβαρό πρόβλημα σε ό,τι αφορούσε τη ρύπανση το οποίο απαιτούσε άμεση παρέμβαση, ο ανεπαρκής αερισμός των τάξεων αποδείχθηκε σημαντικό ζήτημα που έχρηζε παρέμβασης. Ωστόσο, επειδή περιελήφθησαν μόνο τρία σχολεία και περιορισμένες περίοδοι μετρήσεων, χρειάζονται ευρύτερες και μεγαλύτερης διάρκειας μελέτες για πιο ολοκληρωμένες συστάσεις με στόχο την υγεία και την ευεξία των μαθητών.

Γενικώς πάντως η εκτεταμένη έρευνα στο πλαίσιο του έργου SINPHONIE κατέδειξε ότι η κακή ποιότητα του εσωτερικού αέρα αποτελεί σημαντικό και εκτεταμένο πρόβλημα στα ευρωπαϊκά σχολεία. Οφείλεται στον συνδυασμό εξωτερικής ρύπανσης, εσωτερικών πηγών εκπομπών, ανεπαρκούς αερισμού, υψηλής πληρότητας των αιθουσών και ελλιπούς διαχείρισης των κτιρίων. Η μελέτη πρότεινε εναρμονισμένες μεθόδους παρακολούθησης και πρακτικές κατευθύνσεις για πιο υγιή σχολικά περιβάλλοντα. Τα ελληνικά σχολεία δεν μπορεί να αποτελούν εξαίρεση».

Πηγή: https://www.tovima.gr