Τετάρτη 18 Νοεμβρίου 2026

ΠΩΣ ΕΠΙΔΡΑ Η ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΝΗΣΤΕΙΑ ΣΤΑ ΓΟΝΙΔΙΑ!

Άγγελος Αλεξόπουλος


Οι θρησκευτικές διατροφικές παραδόσεις αλλάζουν το περιβάλλον μέσα στο οποίο λειτουργούν τα γονίδιά μας, λένε ερευνητές του «Αλέξανδρος Φλέμιγκ». Νέες ερευνητικές προοπτικές για την εξατομικευμένη διατροφή

Το φθινόπωρο κατανάλωναν και ζωικά προϊόντα. Την άνοιξη, στη διάρκεια της Σαρακοστής, τα είχαν αφαιρέσει από τη διατροφή τους. Για μια ομάδα ανθρώπων από την ευρύτερη περιοχή της Θεσσαλονίκης, η εναλλαγή αυτή επαναλαμβανόταν επί τουλάχιστον δέκα χρόνια. Για τους ερευνητές που τους μελέτησαν, προσέφερε μια ασυνήθιστη ευκαιρία να εξετάσουν πώς μεταβάλλεται η βιολογική επίδραση γενετικών παραλλαγών όταν η διατροφή αλλάζει σύμφωνα με τους κανόνες της ορθόδοξης νηστείας.

«Γιατί δύο άνθρωποι με παρόμοια διατροφή και τρόπο ζωής μπορεί να έχουν πολύ διαφορετική πορεία υγείας;» ρωτά η γενετίστρια Αντιγόνη Δήμα, επικεφαλής ερευνητικής ομάδας στο Ινστιτούτο Βιοκαινοτομίας του Ερευνητικού Κέντρου Βιοϊατρικών Επιστημών «Αλέξανδρος Φλέμιγκ». Μαζί με τον υποψήφιο διδάκτορα Αλέξανδρο Σιμιστήρα και τους συνεργάτες τους αναζήτησαν απαντήσεις εκπονώντας τη μελέτη «FastBio», τα νεότερα αποτελέσματα της οποίας δημοσιεύθηκαν πρόσφατα στο «Nature Communications».

Στην έρευνα συμμετείχαν αρχικά 411 φαινομενικά υγιείς άνθρωποι από την ευρύτερη περιοχή της Θεσσαλονίκης. Οι 200 ακολουθούσαν την ορθόδοξη νηστεία για τουλάχιστον δέκα χρόνια, αποφεύγοντας ζωικά προϊόντα 180 με 200 ημέρες ετησίως. Οι άλλοι 211 διατηρούσαν παμφάγο διατροφή. Οι ερευνητές έλαβαν δείγματα αίματος το φθινόπωρο, όταν και οι δύο ομάδες κατανάλωναν ζωικά προϊόντα, και ξανά την άνοιξη, μετά από τρεις έως τέσσερις εβδομάδες νηστείας της πρώτης ομάδας. Στην κύρια γενετική και πρωτεωμική ανάλυση περιλήφθηκαν τελικά 386 συμμετέχοντες.

«Δεν χρειάζεται, επομένως, να εισαγάγουμε εμείς μια διατροφική παρέμβαση» εξηγεί στο ΒΗΜΑ-Science η δρ Δήμα. Η ομάδα μπορούσε να παρακολουθήσει μια πρακτική ενταγμένη στην καθημερινή ζωή των συμμετεχόντων, με μεγάλη συνέπεια στην τήρησή της. Οι συμμετέχοντες που νήστευαν ακολουθούσαν το συγκεκριμένο διατροφικό πρότυπο ανεξάρτητα από την έρευνα, σε αντίθεση με όσους αλλάζουν συνήθειες ειδικά για μια κλινική δοκιμή. Η ίδια αναγνωρίζει και το αντίτιμο αυτού του πλεονεκτήματος, καθώς όταν αλλάζουν ταυτόχρονα πολλά συστατικά της διατροφής, είναι δύσκολο να αποδοθεί κάθε βιολογική μεταβολή σε ένα συγκεκριμένο θρεπτικό συστατικό. Επιπλέον, οι δύο ομάδες δεν ήταν τυχαιοποιημένες, γεγονός που απαιτεί προσοχή στην ερμηνεία των διαφορών τους.
Οι αφανείς επιδράσεις

Το DNA των συμμετεχόντων παρέμεινε φυσικά το ίδιο από τη μία μέτρηση στην άλλη. Εκείνο που εξέτασαν οι επιστήμονες ήταν εάν οι γενετικές παραλλαγές συνδέονται με διαφορετικά επίπεδα πρωτεϊνών στο αίμα ανάλογα με τις συνθήκες. Ανέλυσαν τη σχέση εκατομμυρίων γενετικών παραλλαγών με 1.181 πρωτεΐνες, οι οποίες συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, στον μεταβολισμό και στη λειτουργία του ανοσοποιητικού.

Η συντριπτική πλειονότητα των γενετικών ρυθμιστικών συσχετίσεων, για την ακρίβεια σχεδόν το 99%, ήταν κοινή στις διαφορετικές συνθήκες. Εννέα ωστόσο εμφάνισαν ισχυρή διαφοροποίηση μεταξύ φθινοπώρου και άνοιξης. Σε τέσσερις περιπτώσεις η αλλαγή παρατηρήθηκε μόνο στην ομάδα της νηστείας, σε τέσσερις άλλες μόνο στην ομάδα ελέγχου και σε μία και στις δύο. Η σημασία τους εντοπίζεται σε αυτή την εξαίρεση, καθώς ορισμένες γενετικές επιδράσεις μπορούν να εμφανίζονται ή να εξασθενούν ανάλογα με τις συνθήκες.

Οπως εξηγεί ο κ. Σιμιστήρας, «οι γενετικές επιδράσεις πολλές φορές μπορεί να μένουν “κρυμμένες” σε καταστάσεις ηρεμίας». Η μελέτη τους δείχνει ότι άνθρωποι που φέρουν μια συγκεκριμένη γενετική παραλλαγή μπορούν να εμφανίζουν διαφορετική μοριακή απόκριση στον περιορισμό ζωικών προϊόντων από εκείνους που δεν τη φέρουν. Για να αποτυπωθούν τέτοιες αλληλεπιδράσεις, προσθέτει, χρειάζεται να παρακολουθούμε και τις συνθήκες ζωής, μια δύσκολη αποστολή όταν η φυσική δραστηριότητα, ο ύπνος και άλλες εκθέσεις μεταβάλλονται καθημερινά. Γι’ αυτό αποκτούν ενδιαφέρον ακόμη και οι φορητές συσκευές που καταγράφουν αυτές τις παραμέτρους.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η LBR, πρωτεΐνη που συμμετέχει στη βιοσύνθεση της χοληστερόλης. Οι επιστήμονες εντόπισαν μια γενετική παραλλαγή που συνδεόταν με τα επίπεδά της μόνο κατά τη νηστεία. Διαπίστωσαν επίσης ενδείξεις επικάλυψης με γενετικό σήμα που έχει συσχετισθεί με την παχυσαρκία. Η πιθανότητα μιας διατροφικά εξαρτώμενης επίδρασης στον κίνδυνο παχυσαρκίας απαιτεί όμως περαιτέρω έλεγχο: η μελέτη δεν αποδεικνύει σχέση αιτίου και αποτελέσματος. Ενα δεύτερο εύρημα αφορά τη MSRA, πρωτεΐνη που βοηθά στην επιδιόρθωση οξειδωτικών βλαβών και συνδέεται με τον μεταβολισμό της μεθειονίνης, αμινοξέος που προσλαμβάνουμε μέσω της τροφής.

Υπήρχε και μια επιπλέον μεταβλητή σε αυτό το φυσικό εργαστήριο. Από το φθινόπωρο έως την άνοιξη δεν αλλάζει μόνο το πιάτο, καθώς στην ομάδα που συνέχισε να τρώει ζωικά προϊόντα εμφανίστηκαν επίσης μεταβολές στη γενετική ρύθμιση πρωτεϊνών του ανοσοποιητικού. Οι ερευνητές θεωρούν πιθανό να σχετίζονται με την εποχικότητα – τις λοιμώξεις, την έκθεση στο φως ή άλλους παράγοντες. Αναγνωρίζουν ότι δύο μετρήσεις δεν αρκούν για να ξεχωρίσει η επίδραση κάθε παράγοντα και θα χρειαστούν πρόσθετες παρατηρήσεις σε περισσότερες χρονικές στιγμές μέσα στο έτος.
Από το εργαστήριο στο πιάτο μας

Αν η ίδια γενετική παραλλαγή μπορεί να έχει διαφορετική επίδραση ανάλογα με το τι τρώμε, θα μπορέσουμε κάποτε να προβλέπουμε ποια διατροφή ωφελεί περισσότερο κάθε άνθρωπο; Οι δύο ερευνητές είναι συγκρατημένοι: «Εχουμε ακόμη αρκετό δρόμο μέχρι να μπορούμε να προβλέπουμε με αξιοπιστία πώς θα ανταποκριθεί κάθε άνθρωπος στην ίδια διατροφική αλλαγή». Τα γονίδια αποτελούν μόνο ένα μέρος της εικόνας, μαζί με το μικροβίωμα, την ηλικία, την άσκηση και τις μεταξύ τους αλληλεπιδράσεις.

Το επόμενο ερευνητικό βήμα της ομάδας έχει ήδη όνομα: LDL-ACT. Με χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ερευνας (ERC) και διάρκεια 18 μηνών, το νέο πρόγραμμα αποσκοπεί στην ανάπτυξη ενός εργαλείου που θα προβλέπει πόσο μπορεί να μειωθεί η LDL, η λεγόμενη «κακή» χοληστερόλη, όταν κάποιος περιορίζει την κατανάλωση ζωικών προϊόντων. Σήμερα, επισημαίνουν οι ερευνητές, η ίδια διατροφική αλλαγή μπορεί να έχει για ορισμένους μεγάλη επίδραση στη LDL, ενώ για άλλους ελάχιστη.

Η πρακτική φιλοδοξία είναι σαφής: δύο άνθρωποι με αυξημένη LDL μπορεί να ακολουθήσουν την ίδια διατροφική σύσταση, αλλά να έχουν πολύ διαφορετική ανταπόκριση.

Εφόσον αποκτήσει επαρκή προγνωστική αξιοπιστία, ένα τέτοιο εργαλείο θα μπορούσε να βοηθήσει στη λήψη αποφάσεων για τη διατροφική διαχείριση της χοληστερόλης, πάντα στο πλαίσιο της ιατρικής αξιολόγησης. Προηγούνται, ωστόσο, πρόσθετες μελέτες και κλινικές δοκιμές.

Οι δύο ερευνητές κρατούν, πάντως, επιφυλακτική στάση απέναντι στις προσδοκίες που καλλιεργούνται γύρω από την εξατομικευμένη διατροφή. Οπως επισημαίνουν, ορισμένες εμπορικές υποσχέσεις «προηγούνται των διαθέσιμων αποδείξεων».

Η «FastBio» ξεκίνησε από μια παλιά θρησκευτική πρακτική και έφτασε σε μια θεμελιώδη θεώρηση της σύγχρονης γενετικής. Δηλαδή, όπως το θέτει η Αντιγόνη Δήμα, «η διατροφή διαμορφώνει σε έναν βαθμό το περιβάλλον μέσα στο οποίο δρουν τα γονίδιά μας».

Πηγή: https://www.tovima.gr

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.