Πέτρος Δ. Δαμιανός, Δρ. Φιλοσοφίας – Διδακτικό Προσωπικό ΕΜΠ
Συχνά ακούγεται η κατηγορία ότι οι χριστιανοί πιστεύουν απλώς για να καλύψουν υπαρξιακές τους ανάγκες· ότι η πίστη τους δεν είναι παρά ένα ψυχολογικό καταφύγιο, ένας τρόπος να απαλύνουν τον φόβο, την αγωνία ή την αβεβαιότητα της ζωής. Πρόκειται για μια θέση που, αν και φαίνεται εύλογη σε πρώτη ματιά, στην πραγματικότητα απλοποιεί υπερβολικά ένα πολύ πιο σύνθετο φαινόμενο και, τελικά, αδικεί τους ανθρώπους στους οποίους απευθύνεται.
Η περίοδος που προηγείται του Πάσχα φωτίζει αυτή την πραγματικότητα με έναν ιδιαίτερα έντονο τρόπο. Η νηστεία, η εγκράτεια, η αυτοεξέταση και η μετάνοια δεν αποτελούν δρόμους άνεσης, αλλά πορεία κόπου και εσωτερικής πάλης. Αν η πίστη ήταν απλώς ένα μέσο ψυχολογικής διευκόλυνσης, δύσκολα θα συνδεόταν με μια τέτοια διαδικασία που καλεί τον άνθρωπο να περιορίσει τον εαυτό του, να αναμετρηθεί με τις αδυναμίες του και να αλλάξει τρόπο ζωής. Η κορύφωση αυτής της πορείας, το Πάσχα, δεν έρχεται ως φθηνή παρηγοριά, αλλά ως απάντηση που περνά μέσα από τον πόνο, τη θυσία και τελικά την ελπίδα της Ανάστασης.
Καταρχάς, είναι αλήθεια ότι η πίστη μπορεί να προσφέρει παρηγοριά, νόημα και ελπίδα. Ο άνθρωπος που πιστεύει βρίσκει συχνά έναν τρόπο να σταθεί απέναντι στον πόνο, στον θάνατο και στην αβεβαιότητα. Αυτό όμως δεν αποτελεί απόδειξη ότι η πίστη του είναι προϊόν αυταπάτης ή ιδιοτέλειας. Το γεγονός ότι μια πεποίθηση ωφελεί τον άνθρωπο δεν σημαίνει αυτομάτως ότι είναι ψευδής, ούτε ότι υιοθετείται μόνο για λόγους ευκολίας. Αν ίσχυε κάτι τέτοιο, τότε θα έπρεπε να αντιμετωπίζουμε με την ίδια καχυποψία κάθε ιδέα, αξία ή σχέση που προσφέρει νόημα και ψυχική στήριξη.
Επιπλέον, η κατηγορία αυτή αγνοεί ότι η πίστη δεν είναι πάντοτε μια «βολική» επιλογή. Για πολλούς ανθρώπους συνεπάγεται κόστος: αλλαγή τρόπου ζωής, εσωτερικές συγκρούσεις, κοινωνική αποξένωση ή ακόμη και διωγμό. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η πίστη δεν ανακουφίζει απλώς, αλλά απαιτεί θυσίες και επιμονή. Σε τέτοιες περιπτώσεις, είναι δύσκολο να υποστηριχθεί ότι πρόκειται για μια επιλογή που γίνεται αποκλειστικά για λόγους άνεσης ή συμφέροντος.
Αξίζει επίσης να γίνει μια κρίσιμη διάκριση ανάμεσα σε διαφορετικά είδη «ιδιοτέλειας». Το να αναζητά κανείς νόημα, ελπίδα ή εσωτερική ειρήνη δεν είναι το ίδιο με το να επιδιώκει χρήμα, εξουσία ή προσωπικό όφελος εις βάρος των άλλων. Η πρώτη μορφή σχετίζεται με βαθιές ανθρώπινες ανάγκες και δεν προϋποθέτει εκμετάλλευση ή αδικία. Η δεύτερη, αντίθετα, συχνά συνδέεται με χειραγώγηση και σύγκρουση συμφερόντων. Η εξίσωση αυτών των δύο μορφών αποτελεί όχι μόνο λογικό σφάλμα αλλά και ηθική σύγχυση.
Τελικά, η πίστη δεν μπορεί να ερμηνευθεί μονοδιάστατα ως προϊόν ανάγκης ή συμφέροντος. Είναι μια σύνθετη ανθρώπινη στάση που εμπλέκει εμπειρία, σκέψη, αναζήτηση και προσωπική απόφαση. Το να τη μειώνει κανείς σε έναν απλό μηχανισμό ψυχολογικής άμυνας σημαίνει ότι αγνοεί τόσο την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης ύπαρξης όσο και την ειλικρίνεια πολλών ανθρώπων που πιστεύουν όχι επειδή τους βολεύει, αλλά επειδή είναι πεπεισμένοι ότι αυτό που πιστεύουν είναι αληθινό.
Ίσως, λοιπόν, η πιο δίκαιη στάση δεν είναι να απορρίπτουμε την πίστη ως ιδιοτελή, αλλά να προσπαθούμε να κατανοήσουμε τα βαθύτερα κίνητρα και τις εμπειρίες που την διαμορφώνουν. Μόνο έτσι μπορεί να υπάρξει πραγματικός διάλογος, χωρίς προκαταλήψεις και απλουστεύσεις.
Πηγή: https://www.pemptousia.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.