Επιμέλεια: Δήμητρα Ντζαδήμα //
Ο Χουάν Ραμόν Χιμένεθ (Juan Ramón Jiménez, 1881–1958) υπήρξε μία από τις σημαντικότερες μορφές της ισπανικής ποίησης του 20ού αιώνα. Γεννημένος στη Μογέρ της Ανδαλουσίας, ξεκίνησε από τον μοντερνισμό και τον συμβολισμό, για να διαμορφώσει σταδιακά μια ολοένα πιο λιτή, εσωτερική και στοχαστική ποιητική γλώσσα, αναζητώντας την ουσία της ομορφιάς και της ύπαρξης. Το 1956 τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας για την υψηλού πνευματικού περιεχομένου και καλλιτεχνικής καθαρότητας ποίησή του. Σημαντικό κεφάλαιο της ζωής του υπήρξε η σχέση του με τη Ζενόμπια Καμπρουμπί, συγγραφέα, μεταφράστρια και διανοούμενη, η οποία συνέβαλε καθοριστικά στην υποστήριξη και τη διάδοση του έργου του. Οι δυο τους συνεργάστηκαν, μεταξύ άλλων, στη μετάφραση έργων του Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ. Η προσωπική τους ιστορία σημαδεύτηκε από μια τραγική σύμπτωση, η Ζενόμπια πέθανε στις 28 Οκτωβρίου 1956, μόλις τρεις ημέρες μετά την ανακοίνωση της απονομής του Νόμπελ στον σύζυγό της. Ο ποιητής έζησε τα τελευταία χρόνια του στην εξορία, στο Πουέρτο Ρίκο, όπου πέθανε το 1958.
by wikipedia
Στο «Οριστικό ταξίδι» (El viaje definitivo), ο Χουάν Ραμόν Χιμένεθ στοχάζεται τον θάνατο μέσα από την αντίθεση ανάμεσα στην ανθρώπινη περατότητα και στη συνέχεια του κόσμου. Τα πουλιά θα εξακολουθούν να κελαηδούν, ο κήπος θα διατηρήσει το πράσινο δέντρο και το λευκό πηγάδι του, ο ουρανός θα παραμένει γαλάζιος και γαλήνιος, ενώ οι καμπάνες θα συνεχίσουν να χτυπούν όπως χτυπούσαν και πριν. Η φύση και η καθημερινότητα δεν παρουσιάζονται ως αφηρημένες έννοιες, αλλά μέσα από συγκεκριμένες, οικείες εικόνες, που συνθέτουν τον προσωπικό κόσμο του ποιητή. Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η αναφορά στο χωριό που «θα γίνεται καινούργιο κάθε χρόνο», η ζωή δεν συνεχίζεται απλώς, αλλά μεταβάλλεται, καθώς οι άνθρωποι πεθαίνουν, νέοι άνθρωποι εμφανίζονται και οι γνώριμες συνήθειες αποκτούν διαφορετικό περιεχόμενο. Ακόμη και ο κήπος, αυτός ο προστατευμένος χώρος της προσωπικής μνήμης, γίνεται τόπος μιας νοσταλγικής περιπλάνησης του σημερινού πνεύματος του ποιητή. Έτσι, η απουσία αποκτά μια βαθύτερη διάσταση, δεν αφορά μόνο το τέλος της ζωής, αλλά και την απώλεια ενός ολόκληρου κόσμου όπως τον γνώρισε και τον αγάπησε ένας άνθρωπος.
Η ουσία του ποιήματος βρίσκεται στην τελική αντιπαράθεση ανάμεσα σε εκείνον που φεύγει και σε όσα μένουν πίσω. Η επανάληψη του «χωρίς» απογυμνώνει σταδιακά τον ποιητή από τα στοιχεία που συγκροτούσαν την καθημερινή του πραγματικότητα, το σπιτικό, το δέντρο, το πηγάδι, τον γαλάζιο ουρανό. Η φράση «και θα είμαι κάποιος άλλος» εντείνει την αίσθηση της οριστικής απομάκρυνσης από τον κόσμο της προηγούμενης ύπαρξής του, χωρίς να χρειάζεται να εκληφθεί ως συγκεκριμένη μεταφυσική δήλωση. Και το ποίημα επιστρέφει στην αρχική εικόνα των πουλιών που κελαηδούν, σχηματίζοντας έναν κύκλο που ενισχύει τη βασική του ιδέα, η ανθρώπινη ζωή τελειώνει, ενώ η ζωή γύρω της συνεχίζεται. Η επανάληψη δεν προσφέρει παρηγοριά ούτε μετατρέπει τον θάνατο σε συμφιλίωση με το αναπόφευκτο. Αντίθετα, κάνει πιο αισθητή την απόσταση ανάμεσα στην ατομική εμπειρία και στη διάρκεια του κόσμου. Με λιτή γλώσσα, αισθητηριακές εικόνες και βαθιά συγκρατημένη συγκίνηση, ο Χιμένεθ μετατρέπει ένα προσωπικό τέλος σε καθολικό στοχασμό για τη θνητότητα, τη μνήμη και την απώλεια.
Το οριστικό ταξίδι
Κι εγώ θα φύγω. Και τα πουλιά θα μείνουν πίσω
να κελαηδούν.
Και θα μείνει ο κήπος μου, με το πράσινο δέντρο του
και το λευκό του πηγάδι.
Κάθε απόγευμα ο ουρανός θα είναι γαλάζιος και γαλήνιος,
και θα χτυπούν, όπως χτυπούν τούτο το απόγευμα,
οι καμπάνες του καμπαναριού.
Θα πεθάνουν εκείνοι που με αγάπησαν
και το χωριό θα γίνεται καινούργιο κάθε χρόνο·
κι εκεί, μακριά από τον αλλόκοτο, υπόκωφο, παράξενο θόρυβο
της κλεισμένης Κυριακής,
του αμαξιού των πέντε, των μεσημεριανών λουτρών,
στη μυστική γωνιά του ανθισμένου, ασβεστωμένου κήπου μου,
το σημερινό μου πνεύμα θα περιπλανιέται νοσταλγικά…
Κι εγώ θα φύγω, και θα είμαι κάποιος άλλος,
χωρίς σπιτικό, χωρίς πράσινο δέντρο,
χωρίς λευκό πηγάδι,
χωρίς γαλάζιο και γαλήνιο ουρανό…
Και τα πουλιά θα μείνουν πίσω
να κελαηδούν.
Eλεύθερη απόδοση
Πηγή: https://www.fractalart.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.