Ο ΠΟΙΗΤΗΣ ΚΑΝΕΙ ΤΟΥΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ ΤΟΥ ΝΑ ΟΝΕΙΡΟΠΟΛΟΥΝ ΚΙ Ο ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ ΝΑ ΦΑΝΤΑΣΙΩΝΟΝΤΑΙ ΕΝΑΝ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΚΟΣΜΟ;

Γράφει ο Γιάννης Πανούσης //

Εγώ στηρίζω το βράχο μου

ή με υποβαστάζει εκείνος;

Κ.Λίχνος, «Ο βράχος του Σίσυφου»

‘Εχω και στο παρελθόν ασχοληθεί με την Αστυνομική μυθοπλασία από ‘τα κάτω’, δηλαδή από την πλευρά του αναγνώστη, ο οποίος ενδεχομένως διαβάζει και ποίηση [1]. Έτσι στο σημερινό κείμενο θα επιχειρήσω να εντοπίσω τις πιθανές επιρροές που θα είχε η ποίηση στην αστυνομική λογοτεχνία και vice versa στο κοινό αναγνωστικό τους περιβάλλον

1.Ο ποιητής αναζητεί στο παρελθόν το [χαμένο; κρυμμένο;] εαυτό του[2],ενώ ο αστυνομικός συγγραφέας τα βαθύτερα αίτια και τα αφανή κίνητρα του εγκλήματος

Η μνήμη στο συγγραφικό ημερολόγιο του καθενός [3] εγγράφεται και λειτουργεί με διαφορετικό τρόπο, καθώς άλλοτε είναι δημιουργική [ποίηση] κι άλλοτε καταστροφική [εγκληματική εκδίκηση].

Από την άλλη ούτε ο ποιητής, ούτε ο συγγραφέας [πρέπει να] είναι απλοί παρατηρητές, σχολιαστές ή αφηγητές ιστοριών, αλλά οφείλουν να επιχειρήσουν να καταστούν γνήσιοι κατα-γραφείς της σκοτεινής πλευράς τόσο της Ύπαρξης, όσο και της Κοινωνίας.

Κοινό στοιχείο: η [ψυχική και κοινωνική]εξέγερση [4], η οποία μέσα από τις διαδικασίες και διαδρομές της ζωής συγγραφέων και ηρώων, αποκτά ισχύ ηθικής στάσης.

Οι αμοιβαίες επιρροές συχνά αφορούν στη συνύπαρξη υπερβατικών, μυστικιστικών και μυθοπλαστικών κατα-στάσεων, όπου θύτες και θύματα διαπλέκονται για ν’ αποφύγουν το πεπρωμένο τους

Ποιητική αδεία ‘θανατώνεται’ ο υπόγειος αυτουργός της κρίσης συνείδησης και αστυνομικολογοτεχνική αδεία ‘απαλλάσσεται’ ο ηθικός αυτουργός του εγκλήματος.

2.Η έννοια του ‘Ξένου’, ως Άλλου ή ως Εχθρού, ενυπάρχει στις περιγραφές των ποιητών και των αστυνομικών συγγραφέων.

Η μοναξιά και η απομόνωση, ο κοινωνικός αποκλεισμός και η περιθωριοποίηση, ο πόνος κι ο φόβος χρωματίζουν τους ήρωες κι αντιήρωες με το μελάνι των ‘πασχόντων’ προσώπων, δηλαδή των υφιστάμενων τα τραγικά παιχνίδια της Μοίρας.

Τα προσωπεία της Ποίησης[5] και οι Μάσκες του Αστυνομικού μυθιστορήματος αναφέρονται σε σκιές συν-ενοχών και σε αινίγματα αντιδράσεων[6], με ενδιάμεσο στάδιο το γρίφο της τυχαιότητας.

Οι ένθεν/κακείθεν επιδράσεις συνήθως ανάγονται στη συγκεκριμένη εκδοχή έκβασης μιάς ιστορίας[7], που όμως δεν είναι εύκολο να γενικευθεί ως κοινό δίδαγμα, καθώς ούτε ο ειδικός ψυχισμός του ποιητή, ούτε ο ‘φονικός οργασμός’ του αστυνομικού συγγραφέα δημιουργούν παραδείγματα για συλλογική αποδοχή.

Ο ποιητής ελπίζει απαισιοδοξώντας, ο αστυνομικός συγγραφέας αφοπλίζει αισιοδοξώντας.

3. Η θεραπευτική πλευρά της ποιητικής τέχνης[8], όπως και η εγκληματοποινική πτυχή της αστυνομικολογοτεχνικής ‘κάθαρσης΄,δεν πρέπει να προκύπτουν μέσα από εσωτερικούς μονολόγους[9] [ιδεολογικών προκαταλήψεων] ή από μονόπλευρες κοινωνικοπολιτικές ερμηνείες των αρνητικών φαινομένων[10], όσο κι αν φαίνονται ως ετερόκλητα ή αναπάντεχα γεγονότα.

Αν τα ψυχογραφήματα[11] γοητεύουν τους αναγνώστες και των δύο μορφών λογοτεχνίας, οι επιρροές τους στη τέχνη[12] θα εξαρτώνται πάντοτε από την τραγικότητα των καταστάσεων, που πειστικά περι-γράφουν κι όχι από την επικαιρότητα των συγκυριακών προβληματισμών.

4.Μπορεί η Ποίηση να υπηρετεί το ιδεώδες και την ανώτερη εικόνα του Ανθρώπου[13] και η αστυνομική λογοτεχνία να κινείται στο ημίφως των παρεκκλίσεων και της παρανομίας [14] των καθημερινών ανθρώπων, δύσκολα όμως γίνεται αποδεκτό ότι καλλιεργούν κλίμα ‘σαλής αγιότητας’]15], μέσω της οποίας διαμορφώνεται κοινωνική συνείδηση

Σε κάθε περίπτωση οι μύθοι των μεν και των δε είναι χρήσιμοι εάν κι εφόσον δια-κρίνουν με σαφήνεια ενοχές κι αθωότητες και δεν δημιουργούν συγχύσεις περί των οριοθετήσεων του Καλού και του Κακού.

Ο ‘εισπνεόμενος στίχος ’[16] από το έργο ενός ποιητή, όπως κι ο προσωπικός ηθικός κώδικας του αντι-ήρωα ενός αστυνομικού συγγραφέα, προφανώς απηχούν βιώματα κι απόψεις [17]. Όπως όμως υπάρχει ‘’ποίηση ερήμην του συγκεκριμένου ποιήματος’’ [18], έτσι πιστεύω ότι υπάρχει και ‘αστυνομική λογοτεχνία χωρίς τις συνηθισμένες αστυνομικές ιστορίες αίματος και τρόμου’[19].

Ανεξάρτητα πάντως της ποιότητας των αντίστοιχων έργων, το ερώτημα επιρροής μένει ανοικτό:

Όταν ο ποιητής γράφει ένα ποίημα σκέφτεται ποιό έγκλημα θα μπορούσε ο ίδιος ή ο αναγνώστης του να εμπνευστεί για να διαπράξει; κι όταν ο αστυνομικός συγγραφέας ‘σκοτώνει‘ τους ήρωές του έχει κάποια αίσθηση για το αν η μυθοπλασία του θα μπορούσε να γίνει ένα δυστοπικό ποιητικό έργο;

That’s the question

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ–ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ*

[1]Γ.Πανούσης,Το αστυνομικό μυθιστόρημα από τα κάτω,modus operandi-1/2026,23-31

[2]πρβλ.Άγγ.Χαριάτης,Τα κλειδιά βρίσκονται στο παρελθόν[παρουσίαση βιβλίου Γεωργίας Παπαλυμπέρη, Μόνο μία γυναίκα μπορεί να βρει τη λύση,Κύφαντα 2026],oanagnostis.gr 5/7/26

[3]πρβλ.Γ.Ν.Σχορετσανίτης,Η γραφή ως αιθέρια συνύφανση ήχων και λέξεων[για Αντρέα Καμιλλέρι, Ασκήσεις της Μνήμης,μτφ.Φ.Ζερβού, Πατάκης 2023],oanagnostis.gr 5/7/26

[4]πρβλ.Φ.Φιλίππου, Ο φονιάς, ο ποιητής, η εξέγερση [Herve Le Corre,Ο άνθρωπος με τα ζαφειρένια χείλη,μτφ.Γ.Καυκιάς,εκδ.Εικοστού Πρώτου 2026],Βήμα Κυριακής 21/6/26

[5]για τον ποιητή που φοράει μάσκα πάνθηρα ή αετού βλ.Νίκος Τζαβάρας, σε Φρ.Νίτσε, Διθύραμβος για το Διόνυσο, μτφ/σχόλ.Ν.Τζαβάρας, Ίνδικτος 2026,49

[6]οπ.π.,51

[7]πρβλ.Ι.Θ.Ευδοκιμίδης, Η δύναμη του συγκεκριμένου-το συγκεκριμένο και το γενικό [για τον Μ.Αναγνωστάκη],oanagnostis.gr 5/7/26

[8]πρβλ.Ιωάννα Μπλάτσου, Η θεραπευτική διάσταση της Τέχνης[κριτική στο sleeping fires του Κούρο Τανίνο], Βήμα Κυριακής 5/7/26

[9]πρβλ.Έφη Κατσουρού, Μία συνάντηση με τον Αντώνη Φωστιέρη, oanagnostis.gr 5/7/26

[10]πρβλ.Βαγγ.Χατζηβασιλείου, Η ποίηση του Στρατή Χαβιαρά στα χρόνια των διαδοχικών εκρήξεων, oanagnostis.gr 5/7/26-για την αυτοκρατορία των ενδείξεων στην αστυνομική αφήγηση βλ. εξαιρετικό βιβλίο Ανδρέα Αποστολίδη,Μυστικά της αστυνομικής αφήγησης, Άγρα 2026,15,22,80

[11]πρβλ.Δ.Βαρβαρήγος, Μία διαρκής προσπάθεια να σταθεί κανείς απέναντι στον εαυτό του χωρίς να κρυφτεί[ποίηση Άννας Μαυροειδή],fractalart.gr 5/7/26

[12]Θ.Νιάρχος, Όταν γνώρισα…Γιάννης Κοντός,Νέα 27-28/6/26-πρβλ.Α.Αποστολίδης,οπ.π.,105,146

[13]άποψη Αλεξίς Ντε Τοκβίλ, σε Στ.Ράμφος, Η ποίηση στην αριστοκρατία και στη δημοκρατία,Καθημερινή Κυριακής 28/6/26

[14]πρβλ.Αλέξης Ζήρας, Γ.Συμπάρδης,Η αβάσταχτη γοητεία των ημιφωτισμένων τόπων, Νέα/βιβλιοδρόμιο 20-21/6/26

[15]πρβλ. Σταύρος Ζουμπουλάκης, Εγκώμιο στη ‘σαλή ‘αγιότητα, Καθημερινή Κυριακής 5/7/26

[16]Η.Καρούσος, Ο διάλογος, Φωνή λογοτεχνών 50/26,32

[17]πρβλ.Ηλίας Φραγκάκης, Από την ποίηση στην αντιποίηση,Τετράδια Πολιτισμού,Ι.Σιδέρης 6/25,95

[18]Αντ.Φωστιέρης, Ποίηση και ποιητική, Καστανιώτης 2026,77

[19]Γ.Πανούσης, Εγχειρίδιο για συγγραφείς αστυνομικής λογοτεχνίας,Κύφαντα 2026

*οι ημερομηνίες στις ιστοσελίδες αναφέρονται στο χρόνο αναζήτησης κι όχι ανάρτησης

Πηγή: https://www.fractalart.gr