«ΜΠΗΚΑΜΕ ΦΑΝΤΑΣΜΑΤΑ»: Η ΣΥΓΚΛΟΝΙΣΤΙΚΗ ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ ΠΕΝΤΕ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΠΟΥ ΝΙΚΗΣΑΝ ΤΙΣ ΕΞΑΡΤΗΣΕΙΣ!

Ναταλία Διονυσιώτη

Η απεξάρτηση δεν αρχίζει και δεν τελειώνει στη διακοπή μιας ουσίας ή μιας εξαρτητικής συμπεριφοράς. Κι αυτό δεν αφορά μόνο τα ναρκωτικά, αλλά και το αλκοόλ και τον τζόγο, που συχνά περνούν στα «ψιλά». Το σίγουρο είναι πως όσοι και όσες πέρασαν από αυτό το στάδιο, γνωρίζουν πως πρόκειται για μια βαθύτερη διαδικασία: να αναγνωρίσεις τι σε οδήγησε εκεί, να μάθεις να ζεις χωρίς αυτήν και, τελικά, να επιστρέψεις στην ζωή.

Αυτό είναι το κοινό νήμα το οποίο «δένει» τις ιστορίες πέντε αποφοίτων του ΚΕΘΕΑ που μιλούν στα «ΝΕΑ». Διαφορετικές ηλικίες και εξαρτήσεις, αλλά κοινή η εμπειρία ότι η θεραπεία χρειάζεται χρόνο, σταθερότητα, ανθρώπινη σχέση και πλαίσιο που να ανταποκρίνεται στον κάθε άνθρωπο.

Οι πέντε ιστορίες καταλήγουν ουσιαστικά στο ίδιο σημείο, έστω και από διαφορετικό δρόμο, που μπορεί να είναι η κλειστή θεραπευτική κοινότητα, το ανοιχτό πρόγραμμα, η θεραπεία για μια εξάρτηση χωρίς ουσία: η διακοπή της ουσίας ή της εξαρτητικής συμπεριφοράς μπορεί να είναι το πρώτο βήμα· δεν συνιστά, όμως, από μόνη της απεξάρτηση.

Στις μαρτυρίες επανέρχονται οι ίδιες λέξεις: ομάδα, σχέση, ευθύνη, εμπιστοσύνη, κοινότητα. Ο θεραπευτής γίνεται σταθερό πρόσωπο σε μια δύσκολη διαδρομή.

Αυτό υπογραμμίζει και η ψυχίατρος Κατερίνα Μάτσα, πρώην διευθύντρια του 18 ΑΝΩ: «Η απεξάρτηση δεν αποβλέπει απλά και μόνο στη διακοπή της χρήσης. Αποβλέπει στην αλλαγή των ψυχολογικών λειτουργιών του συγκεκριμένου ατόμου, μέσα από τη συνειδητοποίηση των αιτίων της εξάρτησής του, και την αλλαγή του τρόπου ζωής του».

Ο Στέλιος Γκιουζέπας, κλινικός ψυχολόγος – ψυχοθεραπευτής και πρώην επιστημονικά υπεύθυνος του Προγράμματος ΑΡΓΩ, δίνει έμφαση και στην κοινωνική επανένταξη, την οποία χαρακτηρίζει «πεδίο δοκιμής του εκάστοτε θεραπευτικού αποτελέσματος».

Για τον ίδιο, η εξάρτηση αφορά τη σωματική, ψυχική και κοινωνική διάσταση του ανθρώπου. Ο ίδιος υπενθυμίζει τις διαφορετικές θεραπευτικές προσεγγίσεις: αυτοβοήθεια, θεραπευτικές κοινότητες, ψυχοθεραπεία, υποκατάσταση και μείωση της βλάβης.

Μπήκαμε φαντάσματα

Ο Γ.Π., 41 ετών, μέλος του Συλλόγου Αποφοίτων ΚΕΘΕΑ και απόφοιτος προγράμματος που αφορά εξαρτησιογόνες ουσίες, μπήκε το 2019 και ολοκλήρωσε το πρόγραμμα το 2022.

«Δεν αποφάσιζα πλέον εγώ για μένα. Το ψέμα είχε γίνει η καθημερινότητά μου, και ό,τι αγαπούσα σε μένα είχε ξεθωριάσει τόσο που δυσκολευόμουν να θυμηθώ πώς ήμουν», λέει. «Οπως λέμε στον Σύλλογο, μπήκαμε φαντάσματα, οικονομικά και ψυχικά διαλυμένοι».

Όταν πέρασε την πόρτα της «Διάβασης», είχε αποφασίσει να δώσει στον εαυτό του μια ευκαιρία. «Δεν βρήκα ένα “πακέτο υπηρεσιών”. Βρήκα μια τεράστια αγκαλιά, με όρια, φροντίδα, κανόνες και πολύ νοιάξιμο».

Εκεί άρχισε να αντιλαμβάνεται ότι η απεξάρτηση δεν εξαντλείται στη διακοπή της χρήσης. «Η χρήση είναι το αποτέλεσμα. Το πρόβλημα είναι όσα σε οδήγησαν εκεί: ο τρόπος που σκέφτεσαι, που σχετίζεσαι, που αντιμετωπίζεις μια δυσκολία».

Καθοριστική για τον ίδιο και την περαιτέρω πορεία του έγιναν από την πρώτη στιγμή η κοινότητα και η ομάδα. «Εκεί ο διπλανός μου έγινε από εχθρός σύντροφος, καθρέφτης και στήριγμα».

Μια δεύτερη, κρυφή ζωή

Για τον Σ.Τ., 41 ετών, η εξάρτηση δεν περιελάμβανε κάποια ουσία. Ήταν ο τζόγος. Μπήκε στην ζωή του από την εφηβεία, μέσα από το αθλητικό στοίχημα.

Στην αρχή ήταν περιστασιακός. Με τον καιρό άρχισε να καταλαμβάνει περισσότερο χρόνο και μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός του.

Παράλληλα, δημιουργήθηκε μια δεύτερη, κρυφή ζωή. Επαιζε σε χώρους μακριά από τη γειτονιά και τη δουλειά του ώστε να μη συναντήσει γνωστούς, ενώ ο ηλεκτρονικός τζόγος τού επέτρεπε να παίζει μόνος από το κινητό του.

Το σημείο καμπής ήρθε όταν, μετά μια απώλεια, η πρώτη του σκέψη δεν ήταν πώς θα σταματήσει, αλλά πώς θα «ρεφάρει» τα χαμένα. Στην πρώτη επαφή με το ΚΕΘΕΑ θυμάται: «Πήγα σα βρεγμένη γάτα». Μία εβδομάδα αργότερα, όταν μπήκε στη θεραπευτική ομάδα, η πρώτη του σκέψη ήταν: «Τι δουλειά έχω εγώ με όλους αυτούς τους τζογαδόρους;». Στην πορεία, η ομάδα μετατράπηκε σε βασικό μηχανισμό προστασίας.

Σήμερα λέει: «Δεν υπάρχει για μένα η έννοια του κοινωνικού τζογαδόρου». Και ακόμη πιο καθαρά: «Ξέρω ότι για μένα δεν υπάρχει λίγο. Υπάρχει μόνο πολύ».

Οι άνθρωποι της θεραπευτικής ομάδας παραμένουν στην ζωή του. «Είναι ένα δίχτυ ασφαλείας. Ανθρωποι με τους οποίους μπορώ να επικοινωνήσω άμεσα όταν αντιμετωπίζω μια δυσκολία».

Παίρνω ξανά τη ζωή στα χέρια μου

Ο Ν.Σ., 53 ετών, εντάχθηκε στο πρόγραμμα αγνοώντας ότι ήταν αλκοολικός. «Εκεί κατάλαβα ότι δεν κινδύνευα απλώς να γίνω, αλλά ότι ήμουν ήδη».

Παρ’ ότι παρέμενε λειτουργικός, το αλκοόλ είχε γίνει για εκείνον τρόπος να αποφεύγει όσα δυσκολευόταν να αντιμετωπίσει, να καταπιέζει τα συναισθήματά του και να απομακρύνεται από τον ίδιο του τον εαυτό. «Για μένα το αλκοόλ ήταν ακριβώς αυτό: παραίτηση».

Μέσα από ατομική και ομαδική θεραπεία ήρθε αντιμέτωπος με το πώς λειτουργούσε η δική του εξάρτηση. Η θεραπεία, τονίζει, «δεν ήταν κάτι γενικό και απρόσωπο, αλλά προσαρμοζόταν στις ανάγκες του καθενός».

Η πορεία δεν ήταν εύκολη. «Η πρώτη περίοδος της αποχής και της απεξάρτησης ήταν πραγματικά πολύ σκληρή για μένα». Χρειάστηκαν χρόνος, προσπάθεια και δύσκολη προσωπική δουλειά, όμως σταδιακά άρχισε να διεκδικεί ξανά όσα πραγματικά ήθελε από τη ζωή του.

Γι’ αυτό και ξεχωρίζει την απλή αποχή από τη θεραπεία: «Και ακόμη κι αν κατάφερνα να διατηρήσω μια αποχή από το αλκοόλ, θα ήταν απλώς αποχή. Δεν θα ήταν απεξάρτηση».

1.384 ημέρες – μία κάθε φορά

Ο Κ.Μ., 30 ετών, απόφοιτος ανοιχτού προγράμματος του ΚΕΘΕΑ για την εξάρτηση από το αλκοόλ, άρχισε να πίνει από την εφηβεία και στα 18 το αλκοόλ είχε ήδη γίνει μέρος της καθημερινότητάς του. Γύρω στα 26 του, άρχισε να βλέπει καθαρά τι του συνέβαινε. «Αρχισα να χάνω τον εαυτό μου», λέει.

Ακολούθησε μια περίοδος κατά την οποία μετά βίας μπορούσε να σηκωθεί από το κρεβάτι — «ήταν σαν ένας μικρός θάνατος» — ενώ υπήρχαν και blackouts, ώρες ολόκληρες για τις οποίες δεν είχε καμία εικόνα. Η στιγμή που τον ταρακούνησε ήρθε έπειτα από ένα τηλεφώνημα φίλου του. «Αυτή η φράση, το “τι περιμένεις, να πεθάνεις;”, με ξύπνησε». Αμέσως μετά κάλεσε το ΚΕΘΕΑ και κατάφερε να πει: «Νομίζω ότι έχω ένα πρόβλημα με το αλκοόλ».

Εντάχθηκε σε ανοιχτό πρόγραμμα, με ατομικές συναντήσεις και ομαδική θεραπεία. Εκεί άρχισε να καταλαβαίνει βαθύτερα πώς λειτουργούσε η εξάρτησή του. Το μάθημα που κράτησε ήταν απλό: «Μόνο για σήμερα». «Μαθαίνεις να λες: “Μόνο για σήμερα δεν θα πιω”. Το αύριο είναι μια άλλη μέρα. Εμείς παλεύουμε για τη σημερινή».

Την ημέρα της συνέντευξης είχε συμπληρώσει 1.384 ημέρες χωρίς αλκοόλ. «Αν μου το έλεγες τότε, θα σου απαντούσα ότι αποκλείεται. Ότι δεν υπάρχει περίπτωση να το καταφέρω».

Έπρεπε να αλλάξουν τα πάντα

Ο Γ.Κ., 49 ετών, απόφοιτος κλειστού προγράμματος του ΚΕΘΕΑ, ήρθε σε επαφή με τις ουσίες στα 16 και, λίγο πριν από τα 18, με την ηρωίνη. Στις αρχές της δεκαετίας των 20 έβλεπε να χάνονται η οικογένεια, οι σπουδές και οι σχέσεις του. Προσπάθησε να σταματήσει μόνος του, μένοντας για δύο εβδομάδες κλεισμένος στο σπίτι. Έμεινε χωρίς ηρωίνη για εκείνο το διάστημα. Μόλις βγήκε, όμως, επέστρεψε στη χρήση.

«Εκεί κατάλαβα ότι δεν αρκούσε απλώς να σταματήσω για λίγες ημέρες. Έπρεπε να αλλάξουν τα πάντα στην ζωή μου». Έτσι, στα 23 του, μπήκε στο κλειστό πρόγραμμα «Νόστος» στη Σαλαμίνα. Στην κοινότητα, οι δουλειές, οι σχέσεις, οι συγκρούσεις, τα συναισθήματα και οι ευθύνες αποτελούσαν μέρος της θεραπευτικής διαδικασίας. «Αυτό που καταλαβαίνω σήμερα, μετά τόσα χρόνια, είναι ότι το πρόγραμμα σε έβαζε ξανά μέσα στην ζωή, αλλά με έναν πολύ πιο έντονο τρόπο». Περισσότερες από δύο δεκαετίες αργότερα, όταν του ζητείται να απευθυνθεί σε έναν άνθρωπο που βρίσκεται στη χρήση και πιστεύει ότι δεν υπάρχει έξοδος, απαντά: «Η ζωή, όπως και να ‘ναι, ακόμα και σήμερα που τα πράγματα έχουν γίνει πολύ πιο δύσκολα, έχει πολύ όμορφες στιγμές. Και είναι κρίμα να τις χάνει κανείς, ζώντας μέσα στο δικό του σκοτάδι». «Και, κυρίως, θέλω να ξέρει ότι μπορεί να τα καταφέρει. Ότι μπορεί να βγει από αυτό».

ΕΟΠΑΕ: Μια πονεμένη ιστορία

Το 2019 καταργήθηκε το αυτοδιοίκητο του ΚΕΘΕΑ. Με τον Ν. 5129/2024 ιδρύθηκε ο ΕΟΠΑΕ, στον οποίο εντάχθηκαν ΚΕΘΕΑ, ΟΚΑΝΑ, 18 ΑΝΩ, ΑΡΓΩ και άλλα προγράμματα. Η κυβέρνηση υποσχέθηκε καλύτερο συντονισμό· εργαζόμενοι και θεραπευτές προειδοποιούν, όμως, για απώλεια της αυτονομίας και του θεραπευτικού πλουραλισμού.

Στις 8 Οκτωβρίου, σύμφωνα με τον Σύλλογο, 15 εργαζόμενοι ενημερώθηκαν ότι στις 12 Οκτωβρίου έπρεπε να παρουσιαστούν σε άλλες δομές, οι περισσότεροι χωρίς να το έχουν ζητήσει. Η Κατερίνα Μάτσα μιλά για «ουσιαστική διάλυση» των προγραμμάτων και καταγγέλλει «απειλές, εκβιασμούς, αυθαίρετες και συχνά εκδικητικές μετακινήσεις των θεραπευτών». Ο Γιώργος Παπαϊωάννου, πρόεδρος του Συλλόγου Εργαζομένων ΕΟΠΑΕ, περιγράφει ένα «συγκεντρωτικό, διοικητικοκεντρικό μοντέλο». «Όταν απομακρύνεται ένας θεραπευτής από μια δομή στην οποία έχει χτίσει σχέσεις εμπιστοσύνης με εξαρτημένους και οικογένειες, πλήττεται η ίδια η θεραπευτική διαδικασία». Η διεύρυνση του ρόλου των ιδιωτικών μονάδων προκαλεί επίσης αντιδράσεις. Η κ. Μάτσα μιλά για ιδιωτικοποίηση της υγείας, ενώ ο κ. Παπαϊωάννου αναρωτιέται: «Γιατί μια οικογένεια να δώσει 4 και 5 χιλιάδες ευρώ τον μήνα αν υπάρχουν εφάμιλλες ή ποιοτικότερες δωρεάν υπηρεσίες;». Ο κ. Γκιουζέπας φοβάται μια «γραμμή εργοστασιακής παραγωγής απεξάρτησης», χωρίς εξατομικευμένη επιλογή.

Στο μεταξύ, στις αρχές Νοεμβρίου, υπέβαλε την παραίτησή του από την προεδρία του Επιστημονικού Συμβουλίου του ΕΟΠΑΕ ο καθηγητής ψυχιατρικής, Ιωάννης Διακογιάννης. Οι αναλυτικοί λόγοι δεν έχουν δημοσιοποιηθεί. Ο Σύλλογος καταγγέλλει συγκεντρωτική διοίκηση υπό τον πρόεδρο, αποφάσεις χωρίς επιστημονική τεκμηρίωση και περιστατικά εργασιακής παρενόχλησης. Στις 6 Νοεμβρίου, μάλιστα, βουλευτές του ΠΑΣΟΚ κατέθεσαν σχετική ερώτηση. Από την πλευρά του, ο πρόεδρος του ΕΟΠΑΕ, Αθανάσιος Θεοχάρης, ανέφερε ότι έχουν πραγματοποιηθεί περισσότερες από 150 μετακινήσεις εργαζομένων, σε σύνολο 2.050 ατόμων που απασχολούνται στον Οργανισμό.

Πηγή: https://www.tanea.gr