Πέτρος Δ. Δαμιανός, Δρ. Φιλοσοφίας – Διδακτικό Προσωπικό ΕΜΠ
Ο ύμνος «Τῇ ὑπερμάχῳ στρατηγῷ τὰ νικητήρια» δεν αποτελεί απλώς μια ιστορική ευχαριστία για μια σωτηρία από εξωτερικούς εχθρούς· ανοίγει έναν βαθύτερο, εσωτερικό ορίζοντα, όπου ο αγώνας μεταφέρεται από τα τείχη μιας πόλης στα βάθη της ανθρώπινης ψυχής. Εκεί, οι εχθροί δεν έχουν μορφή στρατού, αλλά εκδηλώνονται ως πάθη, φόβοι, αδυναμίες και σκοτεινές κινήσεις της καρδιάς.
Ο άνθρωπος, όταν αντικρίσει αυτή την εσωτερική πραγματικότητα, αντιλαμβάνεται γρήγορα ότι ο αγώνας δεν είναι απλός. Η ραθυμία, η υπερηφάνεια, η απελπισία, η σύγχυση, η προσκόλληση στα υλικά και η έλλειψη αγάπης δεν είναι επιφανειακά προβλήματα που λύνονται με μια απόφαση. Είναι βαθιές καταστάσεις που επανέρχονται, αντιστέκονται και πολλές φορές υπερβαίνουν τη δύναμη της ανθρώπινης θέλησης.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, γεννιέται το ερώτημα: μπορεί ο άνθρωπος μόνος του να νικήσει; Η εμπειρία της Εκκλησίας απαντά με έναν τρόπο που αποφεύγει τα άκρα. Ο άνθρωπος δεν είναι ανίσχυρος, αλλά ούτε και αυτάρκης. Διαθέτει ελευθερία, δύναμη και ευθύνη· καλείται να αγωνιστεί, να επιλέξει, να αντισταθεί. Ωστόσο, η πλήρης μεταμόρφωση, η ουσιαστική νίκη απέναντι σε ό,τι τον δεσμεύει εσωτερικά, δεν θεωρείται έργο αποκλειστικά δικό του.
Εδώ αναδύεται η έννοια της συνεργίας: μια δυναμική σχέση ανάμεσα στην ανθρώπινη προσπάθεια και τη θεία χάρη. Ο άνθρωπος προσφέρει τον αγώνα του, την προθυμία του, την επιμονή του· και ο Θεός προσφέρει εκείνη τη δύναμη που υπερβαίνει τα όρια της φύσης. Δεν πρόκειται για αντικατάσταση της ανθρώπινης προσπάθειας, αλλά για ολοκλήρωσή της.
Η επίκληση της Παναγίας ως «ὑπερμάχου στρατηγού» αποκτά έτσι ένα βαθύτερο νόημα. Δεν είναι μόνο η προστάτιδα από εξωτερικούς κινδύνους, αλλά και η συνοδοιπόρος στον εσωτερικό αγώνα. Η παρουσία της υποδηλώνει ότι ο άνθρωπος δεν είναι μόνος απέναντι στους αόρατους εχθρούς του· ότι υπάρχει βοήθεια, ενίσχυση και παρηγοριά που δεν εξαντλείται στις δικές του δυνάμεις.
Αν, λοιπόν, ο άνθρωπος κατορθώσει να νικήσει —να υπερβεί έναν φόβο, να νικήσει ένα πάθος, να σταθεί όρθιος εκεί όπου πριν έπεφτε— τότε τίθεται ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα: σε ποιον ανήκει αυτή η νίκη; Αν την αποδώσει αποκλειστικά στον εαυτό του, κινδυνεύει να πέσει σε μια λεπτή αλλά βαθιά μορφή υπερηφάνειας, που συχνά γίνεται η απαρχή νέας πτώσης. Αν, από την άλλη, αρνηθεί τη δική του συμμετοχή, ακυρώνει την ελευθερία και την ευθύνη του.
Η ισορροπία βρίσκεται σε μια στάση ταπεινής επίγνωσης: ότι ο ίδιος αγωνίστηκε, αλλά δεν νίκησε μόνος. Ότι η προσπάθεια ήταν δική του, αλλά η δύναμη που τον στήριξε και τον ολοκλήρωσε δεν προήλθε αποκλειστικά από τον ίδιο. Έτσι, η νίκη δεν γίνεται αφορμή αυτοεπιβεβαίωσης, αλλά ευγνωμοσύνης.
Με αυτή την έννοια, τα «νικητήρια» του ύμνου αποκτούν υπαρξιακή διάσταση. Δεν είναι μόνο τα τρόπαια μιας ιστορικής μάχης, αλλά οι αόρατες νίκες που συντελούνται μέσα στον άνθρωπο. Και κάθε τέτοια νίκη γίνεται ένας σιωπηλός ύμνος: όχι της αυτάρκειας, αλλά της σχέσης· όχι της δύναμης του ενός, αλλά της συνάντησης ανθρώπου και θείας χάρης.
Πηγή: https://www.pemptousia.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.