✩ Ο "ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ" ΚΑΤΑ ΣΜΑΡΑΓΔΗ!

Γράφει ο Κωνσταντίνος Μπούρας // *

Ο Γιάννης Σμαραγδής είναι ένας ευγενής πνευματικός άνθρωπος με οικουμενικό όραμα. Αυτός είναι και ο πρώτος (βασικός για μένα) λόγος που με χαρά δέχτηκα να συνεργαστώ μαζί του ως ηθοποιός (μια ιδιότητα που απορρόφησε ο θεατρολόγος, κριτικός, performer – ειδικά στις θεατρικά σκηνοθετημένες παρουσιάσεις βιβλίων που αναλαμβάνω να συντονίζω). Δεν θα έπαιζα σε άλλη ταινία εάν δεν διαισθανόμουνα το διαφωτιστικό υπόβαθρο και μια αισθητική ιδεολογία παρόμοια με τη δική μου ηθική υπόσταση. Γιατί – όπως έλεγε ο Δάσκαλος τού Μεγάλου Αλεξάνδρου – «ηθική και αισθητική είναι συγκοινωνούντα δοχεία» (ή ρήση τού φιλοσόφου Αριστοτέλη σε δική μου ανάπλαση).

Είχα δει όλες τις προηγούμενες ταινίες του, απορροφήθηκα μέσα σε αυτές, χάθηκα θυσιάζοντας τον εαυτό μου στο ποιητικό τοπίο που δημιουργούσαν. Έτσι, όταν τον γνώρισα από κοντά ένιωσα εκείνη την ίδια αχλύ – συνοδευόμενη από δέους ανατριχίλα – που βιώνω όταν βρίσκομαι μέσα σε υψίσυχνο ενεργειακό πεδίο. Ο Άνθρωπος αυτός (ο Γιάννης Σμαραγδής) είναι “poeta vates” (ποιητής προφήτης), δημιουργεί με μουσικό τρόπο κινούμενες εικόνες που διέπονται από τους συνθετικούς νόμους τής αντίστιξης, της μετατροπίας, τής παραλλαγής, ενώ σε αφηγηματικό επίπεδο είναι βαθύς γνώστης και μάστορας τής αντίθεσης.

Φυσικά και γνωρίζω τους όρους και τα όρια τής κινηματογραφικής γλώσσας, ειδικά στον τομέα των μυθοπλαστικών βιογραφικών ιστορικών προσώπων. Δεν χωράει ο βίος και η πολιτεία κανενός σημαντικού όντος μέσα σε δύο ή δεκατρείς ώρες αποτυπωμένες στη μικρή, στη μεγάλη ή στην ολίγιστη οθόνη τού κινητού, τού τάμπλετ, τού λάπτοπ μας. Αναγκαστικά υπεισέρχεται η αφαίρεση, η μεγέθυνση, η εστίαση…

Αυτό συνέβη και στον «Καποδίστρια». Δεν είναι ντοκυμαντέρ, δεν είναι εικονογραφημένο επιστημονικό δοκίμιο, δεν είναι ακαδημαϊκό μελέτημα. Είναι ένα έργο μυθοπλασίας, ένα διδακτικό αφήγημα, ένα παρά-μύθι που απευθύνεται στο ευρύ λαϊκό κοινό. Ακριβώς όπως έπραξαν ο Θεόφιλος, ο Χαλεπάς, ο Πικιώνης, ο Μακρυγιάννης, ο Ευριπίδης, ο Αισχύλος, η Σαπφώ, ο Ίβυκος…

Η διαφορά μεταξύ λαϊκού και λαϊκίστικου δεν αφορά τα ιδεολογικά προϊόντα μυθοπλασίας. Τα σύγχρονα «κλασικά εικονογραφημένα» είναι αναγκαστικά οπτικοακουστικά. Κάθε εποχή έχει τη γλώσσα, τους κώδικες, τις εμμονές της. Τα διαχρονικά έργα όμως (όπως τού El Greco) αναδεικνύουν αιώνες μετά το εσώτερο αιθερικό άρωμά τους. Γι’ αυτό ας μην βιάζονται οι επικριτές-κακοποιητές-συκοφάντες να ξεβράσουν τη χολή τους. Εξ άλλου η αρνητική δημοσιότητα είναι η καλύτερη διαφήμιση! Ας μην το ξεχνάμε. Χάρη τού κάνουν και τού επιτέθηκαν ήδη από το trailer. Η επιστημονική αλήθεια πάντα λάμπει κι ο περίφημος Μινωικός Πολιτισμός ήταν ήδη γνωστός από την εποχή τού Ομήρου (πολύ πριν την ανασκαφή τής Κνωσού). Ορθώς, ορθότατα λοιπόν τον επικαλείται ο Καποδίστριας ενώπιον τού μισέλληνος Μέτερνιχ, εκπροσώπου της αντιδραστικότατης, συντηρητικότατης, απολυταρχικής «Ιεράς Συμμαχίας», από την οποία μόνον ο ανοικτόμυαλος Τσάρος Αλέξανδρος ο Α’ παρεξέκλινε επιδεικτικά (γεγονός που οδήγησε στην αποτυχημένη απόπειρα απαγωγής και στον ενδεχομένως σκηνοθετημένο από τον ίδιο θάνατό του). Αυτά όμως είναι μια άλλη ιστορία. Τον διαδέχθηκε μετά από μια μικρά περίοδο κυβερνητικής αστάθειας ο αδελφός του Νικόλαος ο Α’ (επίσης υποστηρικτής τού νεοσύστατου Ελληνικού Κράτους).

Όχι, η ταινία δεν είναι φιλορωσική. Όπως ορθά παρατηρεί ο κατά Σμαραγδή κινηματογραφικός Μέτερνιχ «ο Καποδίστριας δεν ήταν ποτέ ρωσόφιλος, ΉΤΑΝ ΈΛΛΗΝΑΣ μέχρι τα απώτερα, τα βαθύτατα μύχια τής ύπαρξής του»!!!

Επομένως, η ατυχής συγκυρία τού πολέμου στην Ουκρανία δεν είναι ικανή δικαιολογία για άστοχους πολιτικούς συνειρμούς. Σε τελευταία ανάλυση, είναι απλώς ένα αναγκαστικώς υποκειμενικό έργο Τέχνης. Η δι-υποκειμενική του όμως «πρόσληψη» από το πλατύ κοινό και η οικονομική επιτυχία του αποδεικνύει περίτρανα ότι χτύπησε μηριαία φλέβα και η παλιά πληγή τής εμφύλιας διχόνοιας τών Ελλήνων ξανά μανά αιμορραγεί. Ταλαντωνόμεθα, ήδη από τους Μηδικούς Πολέμους κι από τον καταστροφικότατο εμφύλιο Πελοποννησιακό Πόλεμο μεταξύ σφύρας τε και άκμονος, μετά Ανατολής και Δύσης, μεταξύ Δημοκρατίας και αλόγιστης μισογύνικης Θεοκρατίας… Αυτά τα δεινά επισημαίνει ο Σμαραγδής θέτοντας την κινηματογραφική του πέννα επί τού τύπου των ήλων ενός εσταυρωμένου ανάδελφου λαού, με την πλαστικότερη γλώσσα τού κόσμου, ικανή να εκφράσει τις πλέον λεπταίσθητες καινοτόμες φιλοσοφικές-επιστημονικές διαφορές.

Βεβαίως, όπως δηλώνει ο σαιξπηρικός Άμλετ «υπάρχουν πράγματα σε γη και ουρανό που η φιλοσοφία σας δεν τα φτάνει». Αυτό ακριβώς ΤΟ ΆΡΡΗΤΟ, ΤΟ ΆΓΝΩΣΤΟ, ΤΟ ΆΦΑΤΟ τόλμησε να εικονοποιήσει ο Σμαραγδής προκαλώντας το μένος των αντιπνευματικών-αντιποιητικών υλιστών, που αφού σκότωσαν κάθε έννοια «θείου-Θεϊκού» θέλουν τώρα και να δολοφονήσουν (δια της πολιτισμικής ασφυξίας) κάθε έννοια ελπίδας, «μεταφυσικής» απαντοχής… Δεν κατέχουν οι άφρονες ότι κάτι τέτοιο θα προκαλούσε τη μεγιστοποίηση τής εντροπίας και την επιστροφή στην βαρβαρότητα (τεχνολογικού, αναπόδραστου τύπου αυτή τη φορά).

Η Αναγέννηση βασίστηκε στα ελληνορωμαϊκά δημοκρατικά Ιδεώδη περί Ελευθερίας. Η Ενωμένη Ευρώπη βασίστηκε στη χριστιανική αγάπη-φιλότητα-ανεκτικότητα (συν-χώρεση).

Ο Ξένιος Δίας δοκιμάζεται στο προσφυγικό…

Ο Ευριπίδης όμως και ο Αισχύλος δοκίμασαν την πίκρα τής αυτοεξορίας και θανατώθηκαν μαρτυρικά μακριά από το κλεινόν άστυ.

Αλλά ας μην πάμε τόσο μακριά.

Η ταινία τού Σμαραγδή – ευτυχώς – ενοχλεί, γιατί θίγει αρχετυπικά προβλήματα.

Ελπίζω κι εύχομαι η επόμενη να είναι πιότερο προκλητική κι είμαι έτοιμος να συμβάλω με όλες μου τις δυνάμεις και σε αυτήν…

Δείτε τον «Καποδίστρια» με σπαραγμό ψυχής. Γιατί μάς αφορά, εμάς, εδώ, σήμερα!!! Μόνον η α-Λήθεια θα μας σώσει. Και μαζί με εμάς την δοκιμαζόμενη από τους πολέμους, πολύπαθη Γη-Γαία (Παν-Γαία, Παναγία).

Κι ας μην μας σκανδαλίζει στο θηλυκό σύμβολο τής άπειρης φιλάνθρωπης ανεκτικότητας. Χωρίς τέτοιες συμβολοποιήσεις η καθημερινή χαρμολύπη θα ήταν ανεύθυνη. Και δουλειά τής Τέχνης ακριβώς αυτή (κατά την ταπεινή μου γνώμη) είναι: να θέτει πρότυπα, παραδείγματα προς μίμησιν, να αγιοποιεί για την αυτοβελτίωση-αυτογνωσία όλων μας…

Τα υπόλοιπα στις κινηματογραφικές αίθουσες.

Δείτε αυτή την ταινία με ανοικτή καρδιά (με ανοικτό το τσάκρα τής καρδιάς) κι εάν σάς ενοχλήσει κάτι σκεφτείτε παρακαλώ πολύ: “it’s only a movie”. Όμως όλες οι Μεγάλες Επαναστάσεις ξεκίνησαν από έργα Λόγου τε και Τέχνης. Έτσι δολοφονήθηκε από το πρωτοπαλίκαρο τού Μέτερνιχ ο Ρήγας Φεραίος.

Μαθητές, σπουδαστές, αδέσμευτοι νόες, παρακολουθήστε με προσοχή (μια, δυο και τρεις φορές) τα τεκταινόμενα σε αυτή την ταινία. Μία φορά δεν φτάνει να εμπεδώσετε όλα τα νοήματα, να διδαχθείτε / να ανακεφαλαιώσετε όλα τα ιστορικά δεδομένα μιας ταραγμένης μεταβατικής εποχής όπως είναι και η δική μας η μεταιχμιακή, η μετά το μεταμοντέρνο.

Ας προσέξουμε όμως, παρακαλώ πολύ – σας εκλιπαρώ εκ βάθους καρδίας – ο Μεσαίωνας που έρχεται θα κάνει τον αμέσως προηγούμενο να ωχριά.

Πάντως, πριν την Ανατολή επικρατεί το πιο βαθύ σκοτάδι. Γι’ αυτό στην ωραία, πανέμορφη, εύπλαστη ελληνική γλώσσα μας λέμε την λέξη «γλυκοχάραμα». Δεν κινδυνεύουμε σε αυτή την αέναη μανιχαϊστική διαμάχη Καλού-Κακού, γιατί το Φως πάντα υπερισχύει, καθότι το Ομηρικόν Φάος είναι και φαΐ, μάννα εξ ουρανού… Η α-Λήθεια μας καθιστά ανθρώπους πρόσφορους, αποφασισμένους για την τελείωση. «Ελευθερία ή Θάνατος».

«Καλύτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή». Τους προδρόμους τούς δολοφονούν, όχι όμως και τις Ιδέες. Οι Ιδέες φουντώνουν με ανθρώπινο κάρβουνο-θυμίαμα για προσάναμμα. Να ένας λόγος να παλέψεις για κάτι πάρα πέρα από τον «άρτον τον επιούσιον» (“metro-boulot-dodo”).

«Ουκ επ’ άρτω μόνω ζήσεται Άνθρωπος».

Η «μετά-Φυσική» είναι μετά τη γνωστή Φυσική και ακραγγίζει τους αρχέγονους πρωταρχικούς Νόμους τού Σύμπαντος Κόσμου.

Κλείνω με την αναφορά τού Καβάφη στον κατά Φιλόστρατον βίο τού ιερουργού Απολλώνιου τού Τυανέως:

Σοφοί δε προσιόντων

Θεοὶ μὲν γὰρ μελλόντων, ἂνθρωποι δὲ γιγνομένων,

σοφοὶ δὲ προσιόντων αἰσθάνονται.

Φιλόστρατος, Τὰ ἐς τὸν Τυανέα Ἀπολλώνιον, VIII, 7

Οι άνθρωποι γνωρίζουν τα γινόμενα.

Τα μέλλοντα γνωρίζουν οι θεοί,

πλήρεις και μόνοι κάτοχοι πάντων των φώτων.

Εκ των μελλόντων οι σοφοί τα προσερχόμενα

αντιλαμβάνονται. Η ακοή

αυτών κάποτε εν ώραις σοβαρών σπουδών

ταράττεται. Η μυστική βοή

τους έρχεται των πλησιαζόντων γεγονότων.

Και την προσέχουν ευλαβείς. Ενώ εις την οδόν

έξω, ουδέν ακούουν οι λαοί.

[1915*]

https://www.greek-language.gr/digitalResources/literature/tools/concordance/browse.html?cnd_id=9&text_id=652

Ποιητής δεν είναι μόνον αυτός που γράφει ποιήματα, μπορεί να γυρίζει ταινίες, να υπερβαίνει το «εγώ» χάριν τού «Εμείς», τού εγρηγορότος…

Υποδύθηκα τον Ρώσο πρέσβη ενώπιον τού Κυβερνήτη Καποδίστριας εκμηδενίζοντας τον εαυτό μου. Κρέμασα το άτομό μου στην ντουλάπα και πήγα στο γύρισμα καλά προετοιμασμένος να γίνω κάποιος άλλος, για το Κοινό Καλό τε και Αγαθό όλων. Χαίρομαι που κανείς δεν με αναγνωρίζει στον δρόμο ή στις κινηματογραφικές αίθουσες. Το θέμα δεν είμαστε (ποτέ μα ποτέ) εμείς οι ίδιοι, αφού «δεν υπάρχει τίποτα το προσωπικό», όπως δήλωσε ο Αύγουστος Στρίντμπεργκ στο νεκροκρέβατό του.

«Είμαστε όλοι ΈΝ-α, μια σταγόνα στον ωκεανό τού ενεργοπληροφοριακού πεδίου τής ά-Πειρης Σοφίας τού Πρωταρχικού Δημιουργικού Νοός» [δική μου η σκέψη και η διατύπωση… ο ταπεινότερος όλων ειμί].

*Δρ Κωνσταντίνος Μπούρας, ποιητής, θεατρολόγος, μεταφρασεολόγος και κριτικός, https://konstantinosbouras.gr

Πηγή: https://www.fractalart.gr