
'Οσοι μιλούν –ερευνητές και μη– με βεβαιότητα για τη λειτουργία κρυφών σχολειών επί τουρκοκρατίας και όσοι –ερευνητές και μη– αμφισβητούν ή αρνούνται την ύπαρξή τους, συμφωνούν ότι η ελαιογραφία του Νικολάου Γύζη «Το κρυφό σχολειό» είναι αριστούργημα που συγκινεί από όποια οπτική γωνία το θαυμάσει κανείς. Και ποιος δεν θυμάται από τα μαθητικά μικράτα, πρωταγωνιστής ή κομπάρσος στα σχολικά επετειακά σκετς της Παλιγγενεσίας να απαγγέλλει τους στίχους του Πολέμη: «Απ’ έξω μαυροφόρ’ απελπισιά/ πικρής σκλαβιάς χειροπιαστό σκοτάδι/ και μέσα στη θολόκτιστη εκκλησιά/ στην εκκλησιά, που παίρνει κάθε βράδυ την όψη του σχολειού/το φοβισμένο φως του καντηλιού/τρεμάμενο τα ονείρατα αναδεύει/ και γύρω τα σκλαβόπουλα μαζεύει...».















